OC jest obowiązkowym ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych (osób kierujących pojazdami mechanicznymi). Choć jest ono obowiązkowe, zawierane jest w formie umowy. W myśl obowiązującego w Polsce prawa ubezpieczeniowego, stosunek prawny ubezpieczenia, a co za tym idzie odpowiedzialność gwarancyjna zakładu ubezpieczeń za ewentualne szkody, może powstać tylko w następstwie zawarcia stosownej umowy ubezpieczeniowej.

Niedopełnienie tego obowiązku w określonym ustawowo terminie wiąże się dla posiadacza pojazdu z wieloma ujemnymi i dolegliwymi następstwami. Naraża go na relatywnie wysoką opłatę - karę wpłacaną na rzecz Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego, której uiszczenie nie zwalnia posiadacza od zawarcia umowy ubezpieczenia. Warunki tego ubezpieczenia są określane przez ustawodawcę i są jednakowe w przypadku wszystkich zakładów ubezpieczeniowych.

OC, mimo że jego zadaniem jest ochrona właściciela pojazdu, powołane zostało do życia głównie w interesie poszkodowanego. Podstawową regułą jest to, że z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia OC zakład ubezpieczeń wypłaca świadczenie ubezpieczeniowe w sytuacji, gdy posiadacz lub kierowca pojazdu mechanicznego są zobowiązani do odszkodowania za wyrządzoną tym pojazdem szkodę. Z powyższego wynika, iż za wszelką szkodę (śmierć, obrażenie ciała, uszkodzenie mienia itp.) odpowiada zakład ubezpieczeń w ramach ubezpieczenia. Zakład ubezpieczeń chroni zatem, w szerokim rozumieniu tego słowa mienie ubezpieczonych, bowiem w pełni wyrównuje poszkodowanym wyrządzoną szkodę.

W ubezpieczeniu tym istotne znaczenie mają przepisy kodeksu cywilnego o odpowiedzialności cywilnej posiadacza i kierowcy pojazdu mechanicznego (art. 435 - 437). Na ich podstawie poszkodowany jest uprawniony do odszkodowania obejmującego zarówno straty, jak i korzyści, które mógłby osiągnąć gdyby nie wyrządzono mu szkody. Wyrównaniu przez zakład ubezpieczeń podlega wszelka szkoda majątkowa, wyrządzona na osobie lub w mieniu, oraz zadośćuczynienie za doznaną krzywdę. Ubezpieczenie OC obejmuje także następstwa wypadków mechanicznych, które zaistniały nie tylko w związku z ruchem pojazdów mechanicznych, ale także:

• podczas postoju lub naprawy pojazdu mechanicznego na trasie jazdy;
• podczas wsiadania i wysiadania z pojazdu;
• podczas garażowania.

Istnieją trzy okoliczności zwalniające kierowcę od odpowiedzialności:

• wyłączna wina poszkodowanego,
• wyłączna wina osoby trzeciej, za którą posiadacz środka komunikacji nie ponosi odpowiedzialności;
• szkoda powstała wskutek siły wyższej.

Ogólną regułą jest, że umowę obowiązkowego ubezpieczenia OC zawiera się na okres 12 miesięcy, a jej zawarcie powinno nastąpić przed wprowadzeniem pojazdu mechanicznego do ruchu na drogę publiczną. Samo zawarcie umowy nie powoduje powstania odpowiedzialności gwarancyjnej. Odpowiedzialność ubezpieczyciela rozpoczyna się z chwilą zawarcia umowy i zapłacenia składki ubezpieczeniowej. Ubezpieczeniem OC objęta jest odpowiedzialność cywilna każdej osoby, która kierując pojazdem mechanicznym w okresie trwania ochrony ubezpieczeniowej wyrządziła szkodę ruchem tego pojazdu. Obowiązkowym ubezpieczeniem OC objęta jest również odpowiedzialność cywilna kierującego pojazdem mechanicznym, choćby nie był on jego posiadaczem. Kierującym w jest każdy, kto prowadzi pojazd mechaniczny, bez względu na to, czy do kierowania pojazdem został upoważniony, czy też nie. Z poczynionych dotychczas uwag wynika, że jednym z ważnych obowiązków po stronie ubezpieczającego się posiadacza pojazdu, wynikającym z umowy ubezpieczenia OC, jest uiszczenie składki ubezpieczeniowej. W ubezpieczeniu tym wyróżnić można tzw. składkę podstawową, składkę podwyższoną i składkę obniżoną. Obniżka lub podwyżka uzależniona jest od bezszkodowego lub szkodowego przebiegu ubezpieczenia. Składka ta jest ustalana według taryfy obowiązującej w danym zakładzie ubezpieczeń w dniu zawarcia umowy.